Makalede yapay zekâ kullanımı nasıl beyan edilir?
Akademik yayında yapay zekâ kullanımı iki uçta net: model yazar olamaz (sorumluluk üstlenemediği için) ve kullanım gizlenemez. Arada kalan geniş alan ise beyanla yönetiliyor.
YÖK'ün 2024 tarihli etik rehberi ve TÜBİTAK'ın üretken yapay zekâ rehberi aynı yerde buluşuyor: kullanım meşru, beyan edilmemesi değil.
Ne beyan edilir
Hangi araç, hangi sürüm, hangi aşamada, ne amaçla. "Dil düzeltmesi için kullanıldı" ile "literatür taraması için kullanıldı" arasında büyük fark var ve okuyucunun bunu bilmeye hakkı var.
Beyan genelde yöntem bölümünde ya da ayrı bir açıklama başlığında yer alıyor. Dergi kılavuzları farklılaşıyor; gönderim öncesi kontrol edilmesi gereken ilk şey bu.
Kaynak uydurması: en pahalı hata
Model, olmayan bir kaynağı gerçek bir kaynak biçiminde üretebiliyor — yazar adı, dergi, yıl, hatta DOI benzeri bir dizge. Bunlar biçimsel olarak kusursuz göründüğü için gözden kaçıyor.
Kural tek: her kaynak asıl yerinden doğrulanır. Modelden gelen hiçbir atıf, açılıp okunmadan makaleye girmez.
Değerlendirici tarafında durum daha katı
Hakemlik sürecinde durum farklı: TÜBİTAK'ın ilgili rehberi, değerlendiricilerin başvuru içeriğini üretken yapay zekâ araçlarına girmesini kesin olarak yasaklıyor.
Sebebi gizlilik: değerlendirmeye gelen metin henüz yayımlanmamış, üçüncü tarafa aktarılamayacak bir içerik. Yazar tarafındaki esneklik burada geçerli değil.
Bu konuyu baştan sona anlattığım ücretsiz ders: Akademisyenler için Yapay Zekâ — 16 sayfa, PDF, e-posta istemiyorum.