Sorun prompt değil, yanlış işi devretmek
Yapay zekâyı denemiş ama işine katamamış insanların hikâyesi hep aynı: aracı açıyorlar, birkaç soru soruyorlar, iyi cevaplar alıyorlar, kapatıyorlar. Ertesi gün aynı işi yine elle yapıyorlar.
Buna genelde "daha iyi prompt yazmayı öğrenmeliyim" diye teşhis konuyor. Teşhis yanlış. Prompt, dört beceriden yalnız biri — ve tek başına en az işe yarayanı.
Dört beceri
2023-2024'te Ringling College'dan Rick Dakan ve University College Cork'tan Joseph Feller, insanların yapay zekâyla nasıl çalıştığını inceleyip dört beceriden oluşan bir çerçeve kurdu. Anthropic bu çerçeveyi kendi eğitim programının temeli yaptı.
| Beceri | Ne demek | Piyasada |
|---|---|---|
| Devretme | Neyi vereceğine karar vermek | Neredeyse hiç öğretilmiyor |
| Tarif etme | Ne istediğini anlatmak | Aşırı doygun |
| Ayırt etme | Geleni yargılamak | Yok denecek kadar az |
| Sahiplenme | Sorumluluğu üstlenmek | Etik dersi olarak var, pratikten kopuk |
Sırayla ilerlemezsen prompt ne kadar iyi olursa olsun sonuç kötü çıkar: yanlış işi mükemmel tarif etmiş olursun.
Sezgin sana hangi işin zaman yediğini yanlış söyler
Zihin, can sıkan işi çok süren iş sanır. Can sıkan işler genelde büyük ve seyrektir: yıllık rapor, zor bir görüşme, karmaşık bir sunum. Zamanı yiyen işler ise küçük ve sıktır.
Günde altı kez yapılan dört dakikalık bir iş ayda sekiz saat eder. Yılda bir yapılan ve üç gün süren rapordan daha pahalıdır — ve sen bunu hiç fark etmezsin.
Devretme kararı: üç soru
Bir işi vermeden önce üç soruyu sırayla sor. Herhangi birine "hayır" diyorsan o iş henüz devredilmez.
- Tekrar ediyor mu? Haftada en az üç kez yapmıyorsan, sistem kurmanın maliyeti geri dönmez.
- Girdisi öngörülebilir mi? Bilgi her seferinde farklı kanaldan geliyorsa, otomatikleştirmen gereken şey iş değil, bilginin geliş biçimi.
- Çıktısını doğrulayabiliyor musun? Üçünün en önemlisi ve en sık atlananı.
Doğrulayamadığın işi devretmek yapay zekâyla ilgili en pahalı hatadır. Çünkü sonucunu hemen görmezsin. Kötü bir özet seni yavaşlatır ve bunu fark edersin. Yanlış bir yorum aylar sonra karşına çıkar.
Neden uyduruyor: bir cümlelik açıklama
Dil modeli, önündeki metne bakıp bir sonraki parçayı tahmin ediyor. Sonra o parçayı da metne ekleyip yine tahmin ediyor. Cevap böyle oluşuyor.
Bu tek cümle karşılaştığın davranışların çoğunu açıklıyor. Model emin görünürken yanılıyor çünkü "bilmiyorum" demek istatistiksel olarak nadir bir devam. Metin, cevabı olan bir metne benzemeye devam ediyor — içerik yanlış olsa bile.
Yani model uydurduğunda bozulmuş olmuyor; her zaman yaptığı şeyi yapıyor. Bu yüzden çözüm daha iyi model beklemek değil, doğrulanabilir işler seçmek ve çıktıyı denetlemek.
Çıktıyı yargılamanın üç sorusu
Çıktıları iki eksende düşün: doğru mu, inandırıcı mı. Bariz saçmalık zarar vermez. Zarar veren şey akıcı, kendinden emin ve yanlış olandır — ve dil modelleri tam olarak bunu üretmekte iyidir.
- Doğrulanabilir bir iddia var mı? İsim, tarih, rakam, mevzuat maddesi, alıntı — kontrol edilmeden kullanılmaz.
- Bunu ben mi söylerdim? Metin senin adına gidecekse seninkine benzemek zorunda.
- Ne eksik? Model verdiğin bağlamla sınırlı çalışır. Çıktıda olmayan ama olması gereken şeyi arayan tek kişi sensin.
Ücretsiz PDF'te neler var
Bu sayfa dersin bir bölümü. Ücretsiz PDF sekiz bölümden oluşuyor ve şunları içeriyor:
- Bir haftalık iş envanteri ve örnek tablo
- Devredilir / devredilmez karşılaştırma tablosu
- Üç etkileşim biçimi: otomasyon, güçlendirme, vekâlet
- Beş temel prompt deseni — her biri kopyalanabilir Türkçe örnekle
- Tarif–ayırt etme döngüsü ve ne zaman vazgeçilmesi gerektiği
- Kişisel bağlam kartı şablonu
- Mahremiyet: asla yapıştırılmayacaklar listesi ve KVKK bağlamı
- İlk yedi günlük uygulama planı
Bu dersin tamamı PDF olarak hazır
Yukarıdaki bölümler dersin bir kısmı. Tamamı — tablolar, kopyalanabilir prompt'lar ve ilk yedi günlük plan dahil — ücretsiz PDF'te.